منظور از ازدواج سفید ، ازدواج هایی است که طرفین در هیچ محضری نسبت و نوع رابطه خود با یکدیگر را بصورت رسمی ثبت و تعریف نکرده اند (عقد محضری نکرده اند و زن و شوهر محسوب نمیشوند، ولی عملاً در یک خانه با یکدیگر زندگی میکنند.
مدتی است که برخی از دست اندرکاران جامعه، نسبت به افزایش ازدواج سفید در جامعه ابراز نگرانی می کنند. این نوع زندگی مشترک را شاید بتوان شکلی از ازدواج موقت دانست که میان برخی از جوانان رایج شده است، ولی فقط محدود به جوانان نیست بلکه افراد میانسال هم در حال تجربه این شیوه از زندگی هستند. شیوه ای که در مورد جوانان ممکن است منجر به ازدواج شود ولی در مورد افراد میانسال و حتی نزدیک به سالمند حالت متفاوتی دارد. آنان طلاق میگیرند، سپس به این روش با یکدیگر زندگی میکنند و در مواردی هم اطرافیان متوجه ماجرا نمیشوند!
تعریف ازدواج سفید
دلیل نگرانی نسبت به ازدواج سفید و یا این نوع هم خانه شدن و یا ازدواج موقت یا هر اسم دیگری که بخواهیم روی آن بگذاریم هرچه باشد، باید نسبت به اصل ماجرا، تحلیل و درک درستی داشت. این یادداشت در پی آن است که به برخی از دلایل رواج این نوع ازدواج بپردازد ولی پیشاپیش باید اذعان کرد که به دلایل گوناگون، هنوز مطالعات کافی در این زمینه انجام نشده است و هرگونه اظهارنظر و تحلیل بر شواهد معدودی متکی است و باید با احتیاط تلقی شود. بنابراین پیش از ورود به بحث بر ضرورت مطالعه این پدیده تاکید میشود. این مطالعه نباید متاثر از ارزش گذاری پیش از مطالعه باشد زیرا این امر موجب بد یا کج فهمی پدیده خواهد شد.
در این زمینه باید متذکر شد که همه افرادی که این نوع رابطه را انتخاب کرده اند از یک سنخ نیستند و نمیتوان برای همه آنان داوری مشترکی داشت. این نوع ازدواج ناشی از علل و زمینههایی است؛ یکی از این زمینهها افزایش استقلال نسبی جوانان اعم از دختر و پسر از خانواده و بالارفتن سن ازدواج آنان است که موجب میشود دختران و پسران، راحت تر بتوانند چنین روابطی را برقرار کنند. البته فراموش نشود که از منظر شرعی و قانونی، این نوع زندگی مشترک برحسب اینکه چگونه توافق کرده باشند، حالتهای گوناگونی میتواند داشته باشد و شاید در قالب ازدواج موقت قابل درک باشد که در این صورت حقوق طرفین نیز در این نوع ازدواج معلوم است.
ولی مشکلی که درخصوص ازدواج سفید وجود دارد، ضعف ساختار حقیقی ایران در استیفای حقوق مربوط به زنان در این نوع روابط است. موضوعی که در کشورهای توسعهیافته حل شده است؛ چرا که در برخی از این کشورها بیش از ٢۵ درصد از زندگی مشترک زن و مرد در این قالب است و مقررات آن تدوین و تنظیم شده و ضمانت اجرای لازم را هم دارد ولی در ایران استیفای این حقوق به سادگی امکانپذیر نیست. نکته دیگر اینکه برخی افراد برای مخالفت با این نوع زندگی مشترک کوشیده اند که با متصف کردن آن به صفات ناپسند و بررسی آن از منظر ارزشهای شخصی خود، آن را به شدت رد و محکوم کنند ؛ درحالیکه اگر این پدیده مبتنی بر واقعیتهایی اجتماعی باشد ، با زدن چنین برچسب هایی نمیتوان مانع از بروز آن شد و حتی ممکن است مساله را پیچیده تر کنند.
علت های رواج ازدواج سفید
- رواج ازدواج سفید به دلیل گریز از مراسم سنتی ازدواج و تعهدات مادی و غیرمادی بسیاری که این نوع ازدواج ها بر جوانان بار می کند. یکی از این تعهدات، رفتوآمدهای خانوادگی و فامیلی است که از هر نظر برای زو های جوان سخت است. هم چنین تبعات اقتصادی مراسم ازدواج و زندگی بعد از آن است که جوانان را به گریز از ازدواج های سنتی و روی آوردن به این نوع روابط تشویق میکند.
دلیل ازدواج سفید: گریز از مراسم سنتی ازدواج و تعهد
- رواج ازدواج سفید به دلیل ترس از طلاق و ناهمخوانی اخلاقی و رفتاری دختر و پسر. به ویژه در شرایطی که آمار طلاق بالا رفته ، برخی از جوانان ترجیح میدهند که به معرفی نزدیکان یا دوستان از فرد مورد نظر برای ازدواج کفایت نکنند. این مسأله حتی برای دختران اهمیت بیشتری دارد ، زیرا آنان بیش از پسران بر اثر طلاق لطمه می بینند. شاید گفته شود حتی با پذیرش این استدلال ، انتخاب این شیوه از چاله درآمدن و به چاه افتادن است. در پاسخ باید گفت که از منظر دختر و پسر این طور نیست. با پذیرش ازدواج ، شرایطی پیش می آید که هزینه جدایی را بسیار سنگین میکند ، در حالیکه مسأله در ازدواج سفید قدری فرق میکند. نکته مهم این است که چرا دختران چنین نوع از زندگی مشترک را انتخاب میکنند درحالیکه به ظاهر هزینه وارد شدن در این رفتار برای آنان بیشتر است ؟
- رواج ازدواج سفید به دلیل دور زدن قانون خانواده و شرایط حاکم بر آن! یک عامل مهم دیگر که ممکن است کمتر مورد توجه قرار گرفته باشد. این مسأله برای افرادی که ازدواج کرده اند و سپس طلاق میگیرند ، اهمیت بیشتری دارد. در ساختار یک خانواده متعادل و براساس حقوق موجود ، مرد رئیس خانواده است. هرچند از این جمله می توان برداشت های گوناگون کرد ولی برخی از مردان با وضعیتی که در خانه ایجاد میکنند ، به نوعی شیوه سلطه بر زن را برمیگزینند. برخی از خانمها هم که نمی خواهند چنین سلطه ای را پذیرا شوند اقدام به طلاق میکنند و پس از طلاق حاضر می شوند بدون رابطه حقوقی رسمی دائمی و فقط در قالب صیغه با یکدیگر و در زیر یک سقف زندگی کنند و تسلط مرد را نپذیرند. طبیعی است که در این شرایط مرد قدرت ناشی از ریاست خانواده را در اختیار ندارد.
دلیل ازدواج سفید: دور زدن قانون خانواده و سلطه مرد
بنابراین اگر گمان میکنیم که این نوع ازدواج برای جامعه مفید نیست و عوارضی دارد ، بیش از هر اعتراضی باید نسبت به رفع موانع ازدواج رسمی و دوام آن پرداخت. تعهدات دست و پاگیر ازدواج های سنتی ، ناکارآمدی شیوه های انتخاب همسر و از همه مهم تر نامتوازن بودن حقوق خانواده با شرایط اجتماعی زنان ، در گرایش به این نوع زندگی مشترک تأثیر دارند.
منبع: شهروند